زبانکاوی

باید دانست که واژه ها ، در بر گیرنده تجربیات بنیادی انسانها هستند .اصل ارزش در فرهنگ ایران "اشا" یا "ارتا" یا "ارز" است . ایرج که در شاهنامه نخستین شاه اسطوره ای ایرانیست ، و واژه های "ارج" و "ارزش" از همان ریشه هستند . به سخنی دیگر ، چیزی در ایران ، با ارزش و ارجمند است که گوهرش ایرجیست.

رمزها و رازها

ما پر شدیم تا به گلو " ساقی " از ستیز

    میریزد آن شراب ٬ به اسراف ٬ همچو  یم

دانی که " بحر " موج چرا میزند به جوش؟

از من شنو ٬ که بحری ام و بحر ٬ اندرم

تنگ آمده است و میطلبد موضع فراخ

بر میجهد به سوی هوا ٬ آب ٬ لاجرم

مولوی 

وقایعه اتفاقیه

طبرستان و دیلمان در متون قدیم به عنوان سرزمین دیو ها درج شده است ( شاهنامه فردوسی ). به نظر می رسد که اقوام مهاجر به ایران نظیر آریایی ها و اعراب چون نتوانستند این سرزمین دلیران را تصرف کنند، این ذهنیت منفی را رواج داده اند.

اسطوره ها، آرزوهای دیرینه مردمان آن سرزمین هستند. برای مثال اسطوره رویین تن در ایران اسفندیار،

چشم (بصیرت) مهمترین عنصر است. در اسطوره آلمانی زیگ فرید (برگ درخت چسبیده به پشت کتف) در واقع قدرت جسمانی مهمترین عنصر است. در اسطوره یونانی پاشنه آشیل، حرکت کردن مهمترین عامل است.